Μάρτης, βασιλόπιτες και μια αίσθηση ότι ο χρόνος δεν προχωρά
Φτάσαμε Μάρτιο κι ακόμη κόβουμε βασιλόπιτες, λες και ο χρόνος έχει κολλήσει σε μια ατελείωτη γιορτή που δεν λέει να τελειώσει.
Μόνο που τώρα το φλουρί δεν το κερδίζει ο τυχερός, αλλά εκείνος που αντέχει να ακούσει άλλη μία ομιλία περί ''αρχών και αξιών'', λες και η επανάληψη αυτών των λέξεων μπορεί να κρύψει την απουσία ουσιαστικής δουλειάς. Στον Γιδά έχουμε μια παράδοση: οι βασιλόπιτες τελειώνουν όταν τελειώσουν και οι δικαιολογίες, δηλαδή ποτέ. Μέσα σε αυτό το κλίμα προσπαθώ κι εγώ να γράψω, αλλά είναι δύσκολο όταν άλλοι κόβουν πίτες, άλλοι κορδέλες και άλλοι… γωνίες για να χωρέσουν στις φωτογραφίες.
Η μάχη με τα αδέσποτα και η αλήθεια που όλοι ξέρουν
Την εβδομάδα που πέρασε δεν έγραψα και έχασα τη μάχη με τα αδέσποτα, όχι επειδή δεν προσπάθησα, αλλά επειδή εδώ, όπως και σε όλα τα πράγματα η αλήθεια βρίσκεται πάντα κάπου στη μέση. Υπάρχουν άνθρωποι που γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα και δεν κλείνουν τα μάτια, και υπάρχουν κι εκείνοι που μιλούν για ''αρχές'' και ''ευαισθησίες'', ενώ στην πραγματικότητα δεν αντέχουν ούτε τον καθρέφτη τους. Το Mega μας έκανε ρεζίλι, αλλά δεν χρειαζόταν μεγάλη προσπάθεια. Ο αρμόδιος κρυβόταν πίσω από το γνωστό ''δεν είδα, δεν άκουσα, δεν ξέρω'', μια φράση που έχει γίνει σχεδόν μόνιμη δικαιολογία.
Η φράση που τα είπε όλα και η κοινωνία που δεν θέλει να δει
Μέσα σε όλο αυτό, η Ναουσαία η Τζεβελέκου είπε κάτι απλό και αληθινό: ''Το πρόβλημα στο Γιδά είναι ότι δεν αγαπάνε τα ζώα''. Κι εγώ δεν μπορώ παρά να χαμογελάσω πικρά, γιατί εδώ δεν αγαπάνε ούτε τους ανθρώπους, εσύ περίμενες να αγαπήσουν τα ζώα; Ο άλλος βλέπει τον γείτονα και αλλάζει πεζοδρόμιο, βλέπει τον συγγενή και θυμάται ότι έχει ''δουλειά'', βλέπει τον δημότη και παθαίνει αλλεργία. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον περιμένουμε σοβαρή πολιτική για τα αδέσποτα, λες και μπορεί να ανθίσει κάτι όταν λείπει η στοιχειώδης ενσυναίσθηση.
Οι χρυσές δουλειές και η παράλογη ισορροπία του δικαίου
Δεν χρειάζεται να κοροϊδευόμαστε: με τα αδέσποτα κάποιοι κάνουν χρυσές δουλειές, όχι μόνο εδώ αλλά σε όλη τη χώρα, και μάλιστα απολύτως καλυμμένοι. Δεν έχω ακούσει ποτέ να έφαγε κάποιος πρόστιμο επειδή σκότωσε άνθρωπο, αλλά αν πειράξεις τη γάτα του γείτονα ξεκινάς από 30.000 ευρώ και βλέπουμε. Αυτή είναι η λογική μας, αυτή είναι η ισορροπία του δικαίου που έχουμε χτίσει. Και φυσικά, ο Γιδάς δεν θα έμενε στην απέξω· είμαστε πρωτοπόροι στο να μην κάνουμε τίποτα, στο να κρυβόμαστε και στο να φωνάζουμε μόνο όταν μας παίρνουν χαμπάρι.
Η αλήθεια που δεν βολεύει και η ευθύνη που κανείς δεν θέλει
Η αλήθεια είναι απλή, αλλά δεν βολεύει κανέναν: τα αδέσποτα δεν είναι πρόβλημα των ζώων, αλλά των ανθρώπων που δεν στειρώνουν, που παρατάνε, που θέλουν ''σκυλάκι για το παιδί'' και μετά το βαριούνται, που νομίζουν ότι η φροντίδα είναι ''δουλειά του δήμου'', που θυμούνται τα ζώα μόνο όταν τους δαγκώσει η πραγματικότητα. Είναι επίσης πρόβλημα των ανθρώπων που έχουν θέσεις, αρμοδιότητες, μισθούς και φωτογραφίες, αλλά όχι ευθύνη. Η αλήθεια βρίσκεται στη μέση, αλλά εκεί δεν χωράνε δικαιολογίες ούτε κρυφτούλι, χωράει μόνο δουλειά. Κι όσο αυτή η δουλειά δεν γίνεται, θα συνεχίσουμε να βλέπουμε ρεπορτάζ, να ακούμε ατάκες και να ψάχνουμε ποιος φταίει, ενώ όλοι ξέρουμε. Και οι υπεύθυνοι του δήμου, αλλά και όσοι δηλώνουν φιλόζωοι και χαϊδεύουν τις γάτες με τα μακριά ΜΚΟ-νύχια τους και κανουν λόγο για αξίες.
Ο Ρώσος φίλος μου και το κλάμα από τα γέλια
Αλλάζουμε θέμα. Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που η πραγματικότητα ξεπερνάει κάθε φαντασία, και τότε δεν σου μένει τίποτα άλλο παρά να γελάσεις τόσο πολύ που να δακρύζεις, όπως έκανε εκείνος ο Ρώσος φίλος μου που κάθε φορά που ξεκαρδιζόταν έλεγε ''πω ρε φίλε, δεν αντέχω, κλαίω'', και κάπως έτσι ένιωσα κι εγώ όταν αντίκρισα το πρόγραμμα της Αποκριάς του Δήμου Γιδά. Δεν θα μπω στη διαδικασία να συγκρίνω τη Νάουσα και τη Βέροια, που είχαν έτοιμο το πρόγραμμά τους εδώ και έναν μήνα, με τον δικό μας δήμο, γιατί θα ήταν σαν να συγκρίνεις τη Ρεάλ Μαδρίτης με τον Πανιώνιο της δεκαετίας του ’90, και δεν υπάρχει κανένας λόγος να κάνουμε τέτοιες αδικίες. Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορώ να μην αναρωτηθώ πώς γίνεται ένας ολόκληρος δήμος να αποφασίζει ότι η κατάλληλη στιγμή για να ανακοινώσει τις εκδηλώσεις της Αποκριάς είναι κυριολεκτικά μία μέρα πριν ξεκινήσουν, λες και μιλάμε για μυστική επιχείρηση που έπρεπε να παραμείνει απόρρητη μέχρι την τελευταία στιγμή.
Οι ημερομηνίες που φωνάζουν και οι εκδηλώσεις που ψιθυρίζουν
Αφού ξεπέρασα το πρώτο σοκ της καθυστέρησης, προσπάθησα να διαβάσω το πρόγραμμα, και εκεί με περίμενε η δεύτερη έκπληξη: οι ημερομηνίες ήταν γραμμένες με τόσο τεράστια γράμματα που νόμιζες πως πρόκειται για αφίσα συναυλίας των Rolling Stones, ενώ οι εκδηλώσεις από κάτω ήταν τόσο μικροσκοπικές που έπρεπε σχεδόν να βγάλεις μεγεθυντικό φακό για να τις διαβάσεις. Η εικόνα θύμιζε εκείνα τα συμβόλαια των τραπεζών, όπου τα ψιλά γράμματα είναι τόσο ψιλά ώστε, όταν έρθει η ώρα να σου πάρουν το σπίτι, σου λένε με ύφος αθώου παιδιού ''μα δεν τα διαβάσατε;''. Έτσι και εδώ: οι ημερομηνίες σε χτυπούν στο μάτι σαν να θέλουν να σου πουν ''τουλάχιστον αυτά να τα δεις'', ενώ οι εκδηλώσεις μοιάζουν να κρύβονται, λες και ντρέπονται για την ύπαρξή τους ή λες και κάποιος σκέφτηκε ότι όσο λιγότερο φαίνονται, τόσο λιγότερες πιθανότητες υπάρχουν να τις αμφισβητήσει κανείς.
Το μυστήριο των ωρών που εξαφανίστηκαν
Και σαν να μην έφτανε αυτό, έρχεται το τρίτο και πιο απολαυστικό στοιχείο: οι ώρες των εκδηλώσεων. Ή μάλλον, η παντελής απουσία τους. Αντί για συγκεκριμένες ώρες, βλέπεις κάτι Α, Β, Γ, λες και πρόκειται για κρυπτογραφημένο μήνυμα ή για κάποιο σχολικό διαγώνισμα όπου πρέπει να επιλέξεις τη σωστή απάντηση. Το αποτέλεσμα είναι ένα πρόγραμμα που δεν μοιάζει με πρόγραμμα, αλλά με μια δήλωση τύπου ''θα δούμε πώς θα πάει'', σαν τον σταθμάρχη που είπε ''πάμε κι όπου βγει'', με τα γνωστά αποτελέσματα. Είναι σαν να σου λέει ο δήμος: ''Έχουμε εκδηλώσεις, αλλά δεν ξέρουμε πότε. Θα το μάθετε όταν το μάθουμε κι εμείς''. Και κάπου εκεί αρχίζεις να συνειδητοποιείς ότι δεν πρόκειται για απλή προχειρότητα, αλλά για μια φιλοσοφία ζωής, μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη ότι ο χρόνος είναι σχετικός και ότι η οργάνωση είναι μια πολυτέλεια που δεν ταιριάζει στον χαρακτήρα μας.
Το πρόγραμμα της τελευταίας στιγμής και η οργάνωση που δεν θα δούμε ποτέ
Όταν ένας δήμος αποφασίζει να ανακοινώσει το πρόγραμμα της Αποκριάς την παραμονή της έναρξης, δεν μπορείς να περιμένεις τίποτα περισσότερο από αυτό που είδαμε. Δεν υπάρχει χρόνος για συντονισμό, για ενημέρωση, για προώθηση, ούτε καν για να καταλάβει ο κόσμος τι πρόκειται να γίνει. Είναι σαν να διοργανώνεις γάμο και να ενημερώνεις τους καλεσμένους το προηγούμενο βράδυ, λέγοντάς τους ''αν προλάβετε, ελάτε''. Το πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι ότι όλο αυτό παρουσιάζεται με έναν αέρα αυτοπεποίθησης, σαν να πρόκειται για κάτι απολύτως φυσιολογικό, λες και έτσι γίνεται παντού. Στην πραγματικότητα, αυτό που βλέπουμε είναι η απόλυτη επιβεβαίωση ότι η οργάνωση, η συνέπεια και ο προγραμματισμός είναι έννοιες που δεν έχουν καταφέρει να πατήσουν το πόδι τους στον Γιδά, και μάλλον δεν θα το κάνουν ούτε στο άμεσο μέλλον.
Ο Αντιδήμαρχος, το γέλιο και η πικρή διαπίστωση
Και κάπως έτσι, βρέθηκα να γελάω μέχρι δακρύων, όχι επειδή η κατάσταση είναι αστεία, αλλά επειδή αν δεν γελάσεις, δεν μπορείς να την αντέξεις. Η Αποκριά, αντί να είναι μια γιορτή χαράς και συμμετοχής, μετατρέπεται σε ένα αυτοσχέδιο happening, σε μια παράσταση όπου κανείς δεν ξέρει το σενάριο, ούτε καν οι διοργανωτές. Και όσο συνεχίζεται αυτή η λογική του ''ό,τι να ’ναι'', τόσο θα συνεχίζουμε να βλέπουμε προγράμματα που μοιάζουν να γράφτηκαν στο πόδι, εκδηλώσεις που ανακοινώνονται την τελευταία στιγμή και έναν δήμο που λειτουργεί με την άνεση του ''έλα μωρέ, δεν βαριέσαι''. Το μόνο σίγουρο είναι ότι όσο υπάρχει αυτό το χάος, εγώ θα έχω υλικό να γράφω, να σχολιάζω και να γελάω, όπως ο Ρώσος φίλος μου που δεν άντεχε από τα γέλια – μόνο που εδώ, το γέλιο συνοδεύεται πάντα από μια πικρή διαπίστωση: ότι μπορούμε καλύτερα, αλλά δεν το προσπαθούμε ποτέ.
Το πρόγραμμα που μοιάζει με οφθαλμολογική εξέταση
Οπότε παίρνεις οπως είπα και πιο πάνω τον μεγεθυντικό φακό για να καταλάβεις τι περιλαμβάνουν οι εκδηλώσεις, και μόλις το κάνεις αυτό, πέφτεις αναίσθητος από την απογοήτευση, γιατί συνειδητοποιείς ότι δεν πρόκειται για κάποιον ευφάνταστο σχεδιασμό, αλλά για μια απλή συρραφή από ό,τι υπήρχε ήδη, λες και κάποιος είπε ''γράψτε κάτι, δεν έχει σημασία τι, αρκεί να γεμίσει το χαρτί''. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό πώς ένα πρόγραμμα που θα έπρεπε να δημιουργεί ενθουσιασμό καταφέρνει να προκαλεί μόνο σύγχυση, απορία και μια αίσθηση ότι ζούμε σε έναν δήμο όπου η λεπτομέρεια αντιμετωπίζεται σαν περιττή πολυτέλεια.
Οι εκδηλώσεις που δεν είναι εκδηλώσεις
Αφού συνέλθεις από το πρώτο σοκ και καταφέρεις να διαβάσεις τι ακριβώς περιλαμβάνει το πρόγραμμα, ανακαλύπτεις ότι οι περισσότερες ''εκδηλώσεις'' δεν είναι τίποτα άλλο παρά οι ετήσιοι χοροί των συλλόγων, οι οποίοι έτσι κι αλλιώς θα γίνονταν, είτε υπήρχε αποκριάτικο πρόγραμμα είτε όχι. Είναι σαν να πήρε ο δήμος ό,τι υπήρχε ήδη προγραμματισμένο από άλλους και να το παρουσίασε ως δική του παραγωγή, λες και έκανε κάποια τεράστια προσπάθεια ή λες και συντόνισε κάτι που στην πραγματικότητα δεν συντόνισε ποτέ. Η Αποκριά, που θα έπρεπε να είναι μια περίοδος δημιουργίας, φαντασίας και συμμετοχής, μετατρέπεται σε μια απλή καταγραφή κοινωνικών εκδηλώσεων που δεν έχουν καμία σχέση με το πνεύμα της εποχής, και αυτό από μόνο του δείχνει πόσο λίγο αντιλαμβάνονται οι υπεύθυνοι τι σημαίνει πραγματική διοργάνωση. Αντί να δούμε κάτι νέο, κάτι διαφορετικό, κάτι που να κάνει τον κόσμο να θέλει να συμμετέχει, βλέπουμε απλώς μια λίστα από χορούς που θα γίνονταν ούτως ή άλλως, σαν να μην υπήρχε καμία διάθεση να προσφερθεί κάτι παραπάνω.
Η πρόταση για το… Ρίο του Γιδά
Κι αφού, ρε μάγκες, θεωρείτε ότι μπορείτε να μας δουλεύετε τόσο άνετα, έχω να σας δώσω μερικές ιδέες για να το πάτε ένα βήμα παραπέρα και να γίνουμε πραγματικά το καρναβάλι του Ρίο, όχι αυτό που βλέπουμε στην τηλεόραση, αλλά μια δική μας, τοπική εκδοχή που θα κάνει τους Βραζιλιάνους να τρίβουν τα μάτια τους. Αφού βάλατε τους ετήσιους χορούς των συλλόγων, γιατί δεν βάζετε και αυτούς που κάνουν χορό πριν τα Χριστούγεννα; Δεν είναι κρίμα να μένουν απ’ έξω; Μπορείτε να τους εντάξετε ως ''προθερμαντικές αποκριάτικες δράσεις'', ώστε να δείξετε ότι το πνεύμα της Αποκριάς στον Γιδά δεν περιορίζεται από ημερολόγια και εποχές. Και αν θέλετε να το απογειώσετε, βάλτε μέσα και τη γιορτή πίτας, γιατί εκεί είναι που οι Βραζιλιάνοι στο Ρίο θα χεστούν πάνω τους και θα αναρωτηθούν τι καρναβάλι είναι αυτό που ξεκινάει από τον Σεπτέμβριο και τελειώνει τον Μάρτιο, ένα καρναβάλι που δεν έχει αρχή και τέλος, αλλά απλώς συνεχίζεται σαν ατελείωτο επεισόδιο ελληνικής σειράς. Θα σας έλεγα να βάλετε και τις συναυλίες του καλοκαιριού, αλλά μετά θυμήθηκα ότι αυτές τις κάνετε για άλλον σκοπό, οπότε ας μην τα μπλέξουμε όλα μαζί, γιατί θα χαθεί το concept και θα νομίζει ο κόσμος ότι προσπαθείτε να κάνετε πραγματική δουλειά.
Η φιλοσοφία του “ό,τι υπάρχει, μπαίνει”
Αυτό που γίνεται ξεκάθαρο μέσα από το πρόγραμμα είναι ότι δεν υπάρχει καμία πρόθεση να δημιουργηθεί κάτι νέο, αλλά μια βαθιά ριζωμένη φιλοσοφία του “ό,τι υπάρχει, μπαίνει”, λες και η Αποκριά είναι ένα συρτάρι όπου πετάμε μέσα ό,τι βρούμε μπροστά μας, χωρίς να μας νοιάζει αν ταιριάζει, αν έχει νόημα ή αν προσφέρει κάτι στον κόσμο. Η λογική αυτή είναι μια ολόκληρη νοοτροπία που αντιμετωπίζει τον δημότη σαν θεατή που δεν χρειάζεται να ξέρει τι συμβαίνει, πότε συμβαίνει και γιατί συμβαίνει, αρκεί να υπάρχει κάτι γραμμένο σε ένα χαρτί για να λέμε ότι ''κάναμε πρόγραμμα''. Η Αποκριά, όμως, δεν είναι λογιστικό φύλλο ούτε κατάλογος εκδηλώσεων που πρέπει να συμπληρωθεί για να βγει ο μήνας αλλά μια περίοδος που απαιτεί φαντασία, οργάνωση και διάθεση να προσφέρεις κάτι που θα μείνει, όχι κάτι που θα ξεχαστεί πριν καν πραγματοποιηθεί. Όταν το μόνο που κάνεις είναι να μαζεύεις ό,τι υπάρχει ήδη και να το παρουσιάζεις ως δικό σου έργο, το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι άδειο, αδιάφορο και εντελώς αποκομμένο από το πνεύμα της εποχής.
Το όραμα που δεν εμφανίστηκε ποτέ
Κλείνω για σήμερα με κάτι απλό, σχεδόν αυτονόητο, αλλά όπως φαίνεται όχι για όλους. Όλα τα σχολεία, από τα νηπιαγωγεία μέχρι τα λύκεια, έκαναν αποκριάτικες γιορτές. Όλα τα παιδιά ντύθηκαν καρναβάλια, γέμισαν τις αίθουσες με χρώματα, μουσικές και χαμόγελα, χωρίς κανείς να χρειαστεί να τους εξηγήσει τι σημαίνει συμμετοχή και χαρά. Πόσο δύσκολο ήταν, λοιπόν, να οργανωθεί μια δράση που να τα περιλαμβάνει; Μια μικρή παρέλαση, μια κοινή γιορτή, κάτι που να δώσει στην Αποκριά ψυχή και όχι απλώς ημερομηνίες σε ένα χαρτί. Για να το κάνεις αυτό, όμως, χρειάζεται όραμα, και όσο κι αν κοιτάζετε αυτούς που υποτίθεται ότι σχεδιάζουν και εμπνέουν, δεν θα βρείτε ούτε έναν που να διαθέτει κάτι τέτοιο. ΚΑΝΕΝΑΣ. Κι εκτός από όραμα, λείπει και η όρεξη, λείπει η διάθεση, λείπει η στοιχειώδης κατανόηση ότι ο πολιτισμός δεν είναι αγγαρεία αλλά ευθύνη. Έτσι φτάσαμε στο σημείο να θεωρείται ''πρόγραμμα''μια λίστα που δεν έχει καμία σχέση με τα παιδιά, με τη γιορτή, με την κοινότητα. Ο πολιτισμός στα καλύτερά του.
Η παλιά ιστορία που λέει πολλά για το σήμερα
Και πριν το αφήσω για σήμερα, θυμήθηκα κάτι παλιό που είχα σχεδόν ξεχάσει, αλλά ταιριάζει απόλυτα με όσα ζούμε. Όταν έγραφα για το χάλι που επικρατούσε στο “Βοήθεια στο Σπίτι”, η λαλίστατη αντιδήμαρχος έπαιρνε τηλέφωνα τους εργαζόμενους και έλεγε ''εκείνος ο ηλίθιος ο Ανεπίκαιρος γράφει για μας''. Κάποιο λάθος κάνεις, κυρία μου· για τα δικά σου χ@λι@ έγραφα, όχι των εργαζομένων, γιατί αυτοί ήταν οι μόνοι που κρατούσαν όρθια μια υπηρεσία που εσύ άφηνες να βουλιάζει. Κι από στόμα βλέπω… αλλά τι να περιμένεις; Με όποιον δάσκαλο καθίσεις, τέτοια γράμματα θα μάθεις. Και δυστυχώς, αυτά τα ''γράμματα'' τα βλέπουμε παντού γύρω μας: στην Αποκριά, στον πολιτισμό, στην καθημερινότητα. Δεν είναι ότι δεν μπορούν· είναι ότι δεν θέλουν. Και αυτό είναι πάντα το πιο θλιβερό. Και δυστυχώς η αλήθεια είναι ΜΙΑ κι όχι πολλές όπως θέλετε εσείς να το παρουσιάσετε κάθε φορά... Τρέμε Ρίο, ερχόμαστε
Ο Αντιδήμαρχος
