Ξέρετε πώς είναι αυτά. Άλλες φορές βλέπεις την κεραμίδα να έρχεται από χιλιόμετρα μακριά και προλαβαίνεις να κάνεις στην άκρη. Άλλες πάλι σου σκάει στο κεφάλι και ψάχνεις από πού ήρθε και ποιος την πέταξε.
Θα μου πείτε, το αποτέλεσμα δεν είναι το ίδιο; Όχι ακριβώς. Άλλο να σε σταματήσει στο καφενείο ένας φίλος και να σου πει «ρε συ, μήπως πρέπει να αφήσεις λίγο τις κορδέλες και να κοιτάξεις κανένα έργο;». Το ακούς, κάνεις πως δεν άκουσες, παραγγέλνεις έναν καφέ και συνεχίζεις ατάραχος. Άλλο όμως να ακούς τον ίδιο τον Πρωθυπουργό να βγαίνει και να λέει στους δημάρχους και τους αυτοδιοικητικούς ότι η κοινωνία ζητά έργα, λύσεις και παρεμβάσεις στην καθημερινότητα και όχι μόνο πλατείες, παγκάκια και όμορφες φωτογραφίες για τα κοινωνικά δίκτυα.
Εκεί αρχίζουν τα δύσκολα. Γιατί όσο να πεις, όταν η παρατήρηση κατεβαίνει από τόσο ψηλά, δεν μπορείς να κάνεις ότι δεν την είδες. Σε πιάνει ένα μικρό άγχος. Μια ανησυχία. Ένα «λες να το εννοούσε για εμάς;». Βέβαια μην αγχώνεστε. Εδώ η ειδικότητα είναι να ακούμε ό,τι μας βολεύει. Τα έργα τα ακούμε λίγο χαμηλά. Τις πλατείες, όμως, τις ακούμε πεντακάθαρα. Γιατί στο τέλος της ημέρας το μπετόν φαίνεται στις φωτογραφίες. Η καθημερινότητα του πολίτη όχι πάντα.
Τα Δέντρα της Ισπανίας και το Μπετόν της Παράτασης
Να ήμουν από μια μεριά να δω τη φάτσα του δικού μας όταν άκουσε τον Πρωθυπουργό να λέει ότι οι πολίτες θέλουν έργα και όχι μόνο πλατείες. Εκεί πρέπει να έγινε ένα μικρό βραχυκύκλωμα. Σαν να άκουσε κάποιος ότι από αύριο απαγορεύονται οι φωτογραφίες με κορδέλες και τα εγκαίνια χωρίς λόγο. «Τι γίνεται ρε παιδιά;» θα σκέφτηκε. «Εμένα φωτογραφίζει;» Βέβαια για να είμαστε δίκαιοι, δεν είναι μόνο ο δικός μας. Έχει εξαπλωθεί το φαινόμενο σε όλη τη χώρα. Με μια μικρή διαφορά όμως. Οι άλλοι τουλάχιστον το κάνουν με έναν αέρα υπερπαραγωγής. Βλέπεις στη Θεσσαλονίκη να κάνουν ανάπλαση πλατείας και να φέρνουν δέντρα δώδεκα μέτρων από την Ισπανία. Ολόκληρη επιχείρηση. Νταλίκες, γερανοί, φωτογραφίες, βίντεο, δηλώσεις. Να λες "εντάξει, το πήγαν σε άλλο επίπεδο".
Κι εμείς εδώ; Εμείς καταφέραμε να γράψουμε ιστορία αλλιώς. Κάναμε τόσα δημοτικά συμβούλια για παρατάσεις που στο τέλος νόμιζες πως το έργο δεν ήταν πλατεία αλλά διδακτορική διατριβή. Κάθε τόσο άλλη μια παράταση. Άλλη μια συνεδρίαση. Άλλη μια απόφαση. Λίγο ακόμα μπετόν. Λίγο ακόμα χρόνος. Λίγο ακόμα υπομονή. Και κάπως έτσι, άλλοι εισάγουν πανύψηλα δέντρα από την Ιβηρική κι εμείς εξάγουμε αποφάσεις παράτασης με το κιλό. Πάντως ένα είναι σίγουρο. Αν υπήρχε πανελλήνιο πρωτάθλημα στις παρατάσεις εργολαβιών, εκεί δεν θα μας έπαιρνε κανείς την πρωτιά. Και μάλιστα χωρίς ισοβαθμία.
Ψηφοφορία... με Ψηλά τα Χέρια
Πάντως οι δήμαρχοι κατάφεραν να δείξουν το επίπεδό τους στο συνέδριο που έκαναν στην Καλαμάτα. Εκεί που λες θα μαζευτούν εκατοντάδες αυτοδιοικητικοί, θα συζητήσουν σοβαρά θέματα, θα δώσουν το καλό παράδειγμα δημοκρατικής λειτουργίας, έγινε το ακριβώς αντίθετο. Πήγαν, λοιπόν, να κάνουν ψηφοφορία και κάποια φωτεινά μυαλά σκέφτηκαν ότι το καλύτερο σύστημα είναι η ανάταση χειρός. Σαν να διαλέγουν εκδρομή στην πέμπτη δημοτικού. Κι εκεί εμφανίστηκε ο Δούκας και ζήτησε ονομαστική ψηφοφορία. Λογικό δεν είναι; Να ξέρει ο καθένας ποιος ψήφισε τι. Να αναλαμβάνει και την ευθύνη της ψήφου του.
Αυτό που σε κάθε σοβαρό όργανο θεωρείται αυτονόητο.Αλλά μάλλον εκεί άρχισαν οι ζαλάδες.Γιατί άλλο να σηκώνεις το χέρι μέσα στο πλήθος και μετά να λες «δεν κατάλαβα καλά», «δεν πρόλαβα», «νόμιζα ότι ψηφίζαμε το άλλο». Κι άλλο να γραφτεί το όνομά σου δίπλα στην επιλογή σου και να μείνει για το αρχείο. Εγώ πάντως έχω μια απορία. Αν φοβούνται τόσο πολύ μια ονομαστική ψηφοφορία μεταξύ τους, φαντάζομαι πόσο άβολα νιώθουν όταν τους ζητούν οι δημότες να δώσουν λογαριασμό για τις αποφάσεις τους. Τελικά στην αυτοδιοίκηση φαίνεται πως η διαφάνεια είναι σαν τη γυμναστική. Όλοι συμφωνούν ότι κάνει καλό, αρκεί να την κάνουν οι άλλοι.
Οι Μάγοι της Ανάτασης Χειρός
Και εκεί που λες τα είδα όλα στην αυτοδιοίκηση, ήρθε το συνέδριο της Καλαμάτας να σε διαψεύσει. Γιατί άλλο η ψηφοφορία και άλλο αυτό που παρακολούθησαν όσοι βρέθηκαν στην αίθουσα. Εκεί δεν είχαμε συνέδριο δημάρχων. Είχαμε παράσταση ταχυδακτυλουργών. Ξεκινά η ψηφοφορία με ανάταση χειρός, παρότι όλοι ήξεραν περίπου πόσες δυνάμεις διαθέτει η κάθε πλευρά. Και ξαφνικά άρχισαν τα ωραία. Σήκωνε ο ένας το χέρι, έσκυβε λίγο πιο κάτω, μετακινούνταν τρεις καρέκλες δεξιά, ξανασήκωνε το χέρι. Άλλος χανόταν πίσω από μια κολόνα και εμφανιζόταν σε άλλο σημείο της αίθουσας λες και έκανε τηλεμεταφορά. Στο τέλος δεν ήξερες αν μετρούσαν συνέδρους ή συμμετοχές.
Μια απορία έχω μόνο. Με τέτοιες κοιλιές που κουβαλάνε αρκετοί εκεί μέσα, πώς ακριβώς κατάφερναν να κρύβονται και να επανεμφανίζονται αλλού; Τι κόλπο ήταν αυτό; Υπήρχε μυστική καταπακτή; Ειδικό σύστημα μεταφοράς; Ή μήπως ανακάλυψαν τρόπο να λυγίζουν τον χωροχρόνο; Εγώ πάντως ένα ξέρω. Αν η ίδια εφευρετικότητα που έδειξαν στην καταμέτρηση χρησιμοποιούνταν και στα προβλήματα των δήμων, σήμερα θα είχαμε λύσει το κυκλοφοριακό, το νερό, τα σκουπίδια και τις λακκούβες.Αλλά βλέπεις, άλλα είναι τα θαύματα που ενδιαφέρουν την αυτοδιοίκηση. Οι δρόμοι δύσκολα φτιάχνονται. Οι ψήφοι όμως πολλαπλασιάζονται πολύ πιο εύκολα.
Η Εξυπηρέτηση με Ανταλλάγματα
Κυκλοφορεί μια φήμη στον Γιδά. Εγώ δεν την πιστεύω. Τη θεωρώ κακοήθεια. Κανονική κακοήθεια. Λένε λοιπόν ότι υπάρχει περίπτωση κάποιος πολίτης να ζητά από αρμόδιο άνθρωπο να κάνει κάτι που είναι υποχρεωμένος από τη θέση του να κάνει και να ακούει την εξής απάντηση: «Βεβαίως θα το κάνω. Αλλά όταν το κάνω, να γράψεις κι εσύ στη σελίδα σου πόσο άμεσα ανταποκρίθηκα». Όχι, δεν γίνονται αυτά τα πράγματα. Αποκλείεται. Γιατί αν ισχύει, τότε έχουμε μπερδέψει λίγο τους ρόλους. Άλλο δημόσια υπηρεσία και άλλο πρόγραμμα επιβράβευσης πελατών.
Δηλαδή αύριο μεθαύριο θα πάμε να αλλάξουμε μια λάμπα στον δρόμο και θα ζητάμε δελτίο τύπου; Θα καθαρίζουμε ένα χαντάκι και θα θέλουμε αφιέρωμα; Θα υπογράφουμε ένα χαρτί και θα απαιτούμε πέντε αστέρια και κριτική όπως στα ξενοδοχεία; Προσπαθώ να το καταλάβω αλλά δυσκολεύομαι. Γιατί εγώ ήξερα ότι κάποιος εκλέγεται ή τοποθετείται σε μια θέση για να λύνει προβλήματα. Όχι για να διαπραγματεύεται δημοσιότητα με αντάλλαγμα την υπογραφή του. Και να πω και κάτι τελευταίο. Όποιος είναι σίγουρος για τη δουλειά του δεν χρειάζεται να ζητά από κανέναν να τον αποθεώσει. Τον γράφει ο κόσμος μόνος του. Και όταν δεν τον γράφει, συνήθως δεν φταίει το πληκτρολόγιο των άλλων. Φταίει ο καθρέφτης.
Η Πόλη των Επόμενων Γιορτών
Και κάπως έτσι περνάει ο καιρός σε μια πόλη που δυστυχώς δείχνει να σβήνει λίγο λίγο. Όχι επειδή της λείπουν οι άνθρωποι. Ούτε επειδή της λείπουν οι δυνατότητες. Της λείπει αυτό το κάτι που θα την κάνει να κοιτάξει μπροστά αντί να μετράει τις μέρες μέχρι την επόμενη γιορτή. Πέρασε η παρέλαση; Άντε τώρα να έρθουν τα Χριστούγεννα. Πέρασαν τα Χριστούγεννα; Άντε να δούμε τις Απόκριες.Τελείωσαν και οι Απόκριες; Περιμένουμε το Πάσχα. Μετά το Πάσχα; Καλή Παναγιά και καλό Δεκαπενταύγουστο. Κι από εκεί ξανά από την αρχή, λες και η πόλη βρίσκεται σε μια μόνιμη αναμονή. Σαν εκείνον τον ηλικιωμένο που κάθε πρωί κοιτάζει το ρολόι περιμένοντας απλά να περάσει άλλη μια μέρα.
Αναπτυξιακό σχέδιο; Δεν ακούστηκε. Κάποια μεγάλη διεκδίκηση; Σιγή. Ένα έργο που θα αλλάξει την καθημερινότητα; Θα σας γελάσω. Αλλά μη νομίζετε ότι καθόμαστε. Κάθε άλλο. Έχουμε συσκέψεις, φωτογραφίες, ανακοινώσεις, ευχαριστήρια, συγχαρητήρια και δελτία τύπου. Από παραγωγή χαρτιού είμαστε πρωταθλητές. Από παραγωγή αποτελέσματος λίγο δυσκολευόμαστε. Και το χειρότερο είναι πως έχουμε αρχίσει να το συνηθίζουμε. Να θεωρούμε φυσιολογικό ότι τίποτα δεν αλλάζει. Ότι η μεγαλύτερη είδηση της εβδομάδας είναι ποια πλατεία θα στολιστεί και ποια εκδήλωση θα γίνει στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων. Κάποτε οι πόλεις περίμεναν το μέλλον. Εμείς πλέον περιμένουμε μόνο το επόμενο τριήμερο. Και αυτό, όσο να πεις, δεν είναι και το πιο αισιόδοξο σημάδι για έναν τόπο που θέλει να λέγεται ζωντανός.
Το Ποτάμι που Έρχεται
Όπως και να το κάνουμε, υπάρχει ένα κακό με όσους κάθονται πολλά χρόνια στην ίδια καρέκλα. Κάποια στιγμή αρχίζουν να πιστεύουν ότι η καρέκλα τούς ανήκει. Ότι τίποτα δεν αλλάζει. Ότι τίποτα δεν κινείται. Ότι όλοι οι υπόλοιποι θα μείνουν για πάντα θεατές. Μόνο που η ζωή συνήθως έχει άλλη γνώμη. Ακούω διάφορα στην πιάτσα τον τελευταίο καιρό. Και όσο περνά ο καιρός, τα ίδια πράγματα τα ακούω από όλο και περισσότερους. Από ανθρώπους που μέχρι χθες δεν μιλούσαν μεταξύ τους. Από ανθρώπους που δεν βρίσκονταν ούτε στο ίδιο τραπέζι. Κι όμως, κάτι φαίνεται να κινείται. Θα βγει; Δεν θα βγει; Θα προχωρήσει; Δεν θα προχωρήσει; Δεν ξέρω. Ξέρω όμως ότι το νερό μπήκε ήδη στο αυλάκι. Και όποιος έχει ζήσει σε χωριό ξέρει πολύ καλά πως όταν το νερό βρει δρόμο, δύσκολα γυρίζει πίσω.
Πρώτα είναι μια μικρή πηγή. Μετά γίνεται ρυάκι. Μετά ποτάμι. Και όταν έρθει η ώρα, γίνεται χείμαρρος. Και τότε αρχίζουν τα δύσκολα για όσους είχαν συνηθίσει να θεωρούν δεδομένα τα πάντα. Γιατί βλέπω κάτι ακίνητα στρατιωτάκια να στέκονται ακόμη στην ίδια θέση, λες και τίποτα δεν συμβαίνει γύρω τους. Σαν να μην ακούνε. Σαν να μη βλέπουν. Σαν να μη νιώθουν ότι αλλάζει το κλίμα.Το χειρότερο λάθος στην πολιτική είναι να πιστέψεις ότι ο κόσμος δεν αλλάζει γνώμη. Κάποιοι το έχουν ήδη κάνει. Και όταν έρθει η στιγμή της αλήθειας, τότε θα γελάσει και ο τελευταίος πικραμένος. Όχι από κακία. Από εκείνο το ιδιαίτερο γέλιο που βγαίνει όταν για χρόνια κάποιοι ήταν βέβαιοι ότι τίποτα δεν μπορεί να τους κουνήσει και ξαφνικά ανακαλύπτουν πως το έδαφος κάτω από τα πόδια τους δεν ήταν ποτέ τόσο σταθερό όσο νόμιζαν.
Ο Έλεγχος που Τρομάζει
Και να σας πω ποιο είναι το πραγματικό τους άγχος; Δεν είναι οι εκλογές. Δεν είναι ο αντίπαλος. Δεν είναι καν το αποτέλεσμα. Το πραγματικό άγχος είναι η επόμενη μέρα. Γιατί από αυτά που ακούω, ο άνθρωπος που αρκετοί θεωρούν φαβορί για την επόμενη μέρα έχει ξεκαθαρίσει τη θέση του. Και μάλιστα χωρίς πολλά λόγια. «Στην καρέκλα θα καθίσω μόνο αν αυτοί που θα κάνουν τον έλεγχο μου πουν ότι όλα είναι εντάξει και ξεκινάω από λευκό χαρτί. Δεν πρόκειται να φορτωθώ εγώ τα σπασμένα των προηγούμενων». Κουβέντα βαριά. Πολύ βαριά. Γιατί όταν κάποιος μιλά έτσι, η συζήτηση φεύγει από τις φωτογραφίες, τις κορδέλες, τα πανηγύρια και τα δελτία τύπου. Πάει κατευθείαν στα χαρτιά, στους αριθμούς, στις αποφάσεις και στις υπογραφές.
Και κάπου εκεί βλέπω μερικούς να αλλάζουν χρώμα. Γιατί άλλο να λες κάθε μέρα ότι όλα λειτουργούν ρολόι και άλλο να έρθει η στιγμή που κάποιος θα ανοίξει τα συρτάρια και θα αρχίσει να μετράει. Βέβαια μπορεί να μην υπάρχει απολύτως κανένα πρόβλημα. Μπορεί όλα να είναι στην εντέλεια. Μπορεί οι φάκελοι να είναι τακτοποιημένοι, οι αποφάσεις άψογες και τα οικονομικά καλύτερα κι από λογιστικό γραφείο της Ελβετίας. Τότε δεν έχουν να φοβούνται τίποτα. Αν όμως ενοχλεί και μόνο η ιδέα ενός ελέγχου, τότε η απορία γεννιέται από μόνη της. Και όπως λένε και στο χωριό μου, όποιος είναι ήσυχος, κοιμάται. Όποιος δεν κοιμάται, κάτι περίεργο τον ξυπνάει τα βράδια. Τώρα τι ακριβώς είναι αυτό, θα σας γελάσω. Αλλά όσο πλησιάζει η ώρα, τόσο περισσότεροι δείχνουν να χάνουν τον ύπνο τους.
Η Λάσπη με το Κυβικό
Ξέρετε πότε καταλαβαίνεις ότι κάποιος δεν είναι πλέον τόσο σίγουρος για τη νίκη όσο διατυμπάνιζε; Όταν από τα μεγάλα λόγια και τις βεβαιότητες περνάει ξαφνικά στις φήμες, στις διαδόσεις και στις προσωπικές επιθέσεις. Μέχρι χθες το έργο ήταν τελειωμένο. Οι εκλογές είχαν κριθεί. Ο αντίπαλος δεν υπήρχε. Οι άλλοι ήταν λίγοι, αδύναμοι και χωρίς τύχη. Και ξαφνικά έπιασαν δουλειά τα φορτηγά. Όχι αυτά που κουβαλούσαν μπετόν στις πλατείες. Τα άλλα. Τα φορτηγά με τη λάσπη. Ακούς τα πάντα. Για γκόμενες. Για ατασθαλίες. Για κρυφές συμφωνίες. Για εκδίκηση. Για σκοτεινά κίνητρα. Για οτιδήποτε μπορεί να φανταστεί ανθρώπινος νους.Έχω όμως μια απορία. Αν είσαι τόσο σίγουρος ότι θα κερδίσεις, γιατί μπαίνεις στον κόπο να πετάς τόση λάσπη; Τι φοβάσαι ακριβώς;
Γιατί συνήθως όποιος προηγείται στον αγώνα κοιτάζει τον τερματισμό. Δεν κοιτάζει συνεχώς πίσω από τον ώμο του. Το καλύτερο βέβαια είναι όταν ακούς κηρύγματα περί εκδικητικότητας. Εκεί πραγματικά σηκώνω τα χέρια ψηλά. Να μιλά για εκδίκηση ο άνθρωπος που, κατά κοινή ομολογία, έχει αναγάγει την παρεξήγηση σε επιστήμη, τη μνησικακία σε τέχνη και το "θα το θυμάμαι αυτό" σε τρόπο ζωής. Είναι σαν να βγαίνει ο λύκος και να κάνει σεμινάριο προστασίας προβάτων.
Όσο περνά ο καιρός πάντως, τόσο πιο καθαρή γίνεται η εικόνα. Όταν τα επιχειρήματα τελειώνουν, αρχίζουν οι ψίθυροι. Όταν οι βεβαιότητες εξαφανίζονται, εμφανίζονται οι κατηγορίες. Και όταν η αυτοπεποίθηση φεύγει από το παράθυρο, μπαίνει η λάσπη από την πόρτα.Το πρόβλημα είναι ότι η λάσπη λερώνει πρώτα αυτόν που την κουβαλάει. Και από ό,τι βλέπω, τα φορτηγά έχουν κάνει ήδη πολλές διαδρομές τελευταία.
Οι Καρέκλες Έχουν Ρόδες
Και το κλείνω για σήμερα με μια φιλική συμβουλή προς τα φιλαράκια μου που έχουν ριζώσει στις καρέκλες και έχουν αρχίσει να τις βλέπουν σαν οικογενειακή περιουσία. Μέχρι τώρα η μεγάλη ατάκα ήταν μία. «Ποιος θα μας κοντράρει; Εμείς έχουμε τα λεφτά». Ωραία θεωρία. Μόνο που εδώ υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα. Από ό,τι φαίνεται, λεφτά έχει και ο απέναντι. Οπότε αυτό το παραμυθάκι μάλλον έφτασε στο τέλος του. Το ακούσαμε, το χορτάσαμε, το βαρεθήκαμε.
Και ξέρετε ποιο είναι το επικίνδυνο; Να πιστέψεις ότι μια εκλογή θα κριθεί αποκλειστικά από το πορτοφόλι. Εκεί αρχίζει η σιγουριά. Και η σιγουριά είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της πολιτικής. Εγώ πάντως τη γνώμη μου την έχω πει εδώ και τρία χρόνια και δεν την αλλάζω. Ό,τι έπαθε ο Δημούλης από τον Μπάμπη. Ό,τι έπαθε ο Μπάμπης από τον Δημητριάδη. Ό,τι έπαθε ο Δημητριάδης από τον σημερινό. Αυτό ακριβώς φοβάμαι ότι θα πάθει κι αυτός από εκείνον που φοβάται περισσότερο από όλους. Γιατί στην πολιτική υπάρχει ένας νόμος που δεν καταργήθηκε ποτέ. Όλοι κάποια στιγμή πιστεύουν ότι είναι ανίκητοι.
Μέχρι να έρθει κάποιος και να τους αποδείξει το αντίθετο. Και για να μην ξεχνιόμαστε, το θέμα δεν είναι μόνο ότι μπορεί να χαθεί η καρέκλα. Η καρέκλα είναι το εύκολο. Το δύσκολο είναι ότι μαζί με την καρέκλα χάνεται και κάτι άλλο. Κάτι που όταν το έχεις θεωρείς δεδομένο και όταν το χάσεις καταλαβαίνεις πόσο πολύτιμο ήταν. Η εξουσία. Και μην γελάτε. Έχουν υπάρξει άνθρωποι που άντεξαν να χάσουν τη θέση τους. Την απώλεια της εξουσίας όμως δεν την χώνεψαν ποτέ. Για τα μπικικίνια δεν θα πω τίποτα. Εκεί ο πόνος είναι ακόμη πιο μεγάλος. Αυτά για σήμερα. Αύριο έχει πάλι ο Θεός... και η πιάτσα, που συνήθως μαθαίνει τα νέα αρκετά νωρίτερα από τα δελτία τύπου.
Ο Αντιδήμαρχος
